grudzień 2017

1numer 12-17-okładka

AKTUALNOŚCI  –  Nowy rozkład jazdy PKP Intercity 2017/2018

Ryszard Rusak

Idea organizacji Międzynarodowych Zlotów Kolei Wąskotorowych zrodziła się już w 1991

NASZ PORTRET  –  Prototypowa lokomotywa spalinowa SM30-01

Zbigniew Tucholski

Opis eksploatacji i przebiegu służby prototypowej lokomotywy SM30-01 stanowi przyczynek do historii rozwoju powojennej trakcji spalinowej na PKP. Wiedząc, że lokomotywa ta po skreśleniu z inwentarza PKP aż do 1992 roku, gdy została złomowana, pracowała w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego Poznań w Poznaniu, kilka lat później pojechałem do tych zakładów w celu odszukania dokumentacji tego interesującego pojazdu. Kierownik Działu Gospodarki i Obsługi Transportu przekazał mi wówczas odnalezioną w szafie z dokumentacją Książkę spalinowego pojazdu trakcyjnego SM30-01. Zachował jednak dodatkową dokumentację w postaci arkuszy rewizji zbiorników ciśnieniowych, kart podzespołów oraz korespondencji dotyczącej napraw i dalszej eksploatacji lokomotywy po skreśleniu z inwentarza PKP. Po latach tę brakującą dokumentację otrzymałem od kolegi, który odnalazł ją w ZNTK Poznań. Książka spalinowego pojazdu trakcyjnego wraz z dokumentacją dodatkową, jako najlepszy, choć niepełny materiał źródłowy, umożliwia szczegółowe odtworzenie historii tego interesującego pojazdu.

 

HISTORIA KOLEI – Od Morza Czarnego do Morza Bałtyckiego – z dziejów kolei Brzesko-Grajewskiej (2)

Andrzej Massel

Jedenastego listopada 1918 roku o godzinie 5.20, w wagonie kolejowym stojącym w lasku Compiégne, został podpisany rozejm kończący walki na frontach I wojny światowej, który wszedł w życie o godzinie 11. Tymczasem dzień wcześniej, 10 listopada o 7.30 rano pociągiem pospiesznym z Berlina przybył do Warszawy Józef Piłsudski. W nocy rozpoczęło się rozbrajanie stacjonujących w mieście żołnierzy niemieckich. Natomiast 11 listopada wieczorem personel niemieckiej Dyrekcji Generalnej (MGD) oraz 4. Wojennej Dyrekcji Kolejowej (MED4) opuścił Warszawę [16]. Nazajutrz rano gmach Dyrekcji Generalnej został zajęty dla Ministerstwa Komunikacji, natomiast w budynku, w którym dotychczas mieściła się wojenna dyrekcja kolejowa została zorganizowana Dyrekcja Kolei Państwowych w Warszawie. Jej granicę na wschodzie stanowiła początkowo stacja Łuków, natomiast utworzona już 3 listopada Dyrekcja Kolei Państwowych w Radomiu zarządzała siecią do stacji Kowel. Dalej na wschód koleje nadal pozostawały w niemieckim zarządzie wojskowym, gdyż warunki rozejmu nie wymagały rozwiązania armii niemieckiej poza linią Bugu. Naczelna niemiecka komenda wojskowa kładła wielki nacisk na utrzymanie w swoim ręku linii kolejowej Kowel – Brześć – Grajewo, po której odbywała się ewakuacja armii wschodniej do Prus [16].

 

HISTORIA KOLEI – Z cukru i herbaty. Historia Kolei Transirańskiej (2)

Paweł Szulc

Oficjalne uruchomienie Kolei Transirańskiej nastąpiło w sierpniu 1938 r. Polskie przedstawicielstwo w Iranie – Poselstwo Rzeczpospolitej Polskiej w Teheranie – przy okazji otwarcia kolei sporządziło dokument, w którym charakteryzowało całe przedsięwzięcie wymieniając wykonawców, a także techniczną specyfikę tej niezwykłej linii. Ogólna ocena projektu dokonana przez polskich dyplomatów była entuzjastyczna. Pod względem politycznym posiada doniosłość ogromną – pisano w 1938 roku – umożliwia bowiem w znacznym stopniu scalenie państwa, tak dotychczas trudne ze względów geograficznych, etnograficznych jak i politycznych. W prasie specjalistycznej z tego okresu, oceniając oddanie do użytku tej linii, fachowcy kładli większy nacisk na sprawy stosunków gospodarczych Iranu ze Związkiem Radzieckim.

 

KOLEJ W POLSCE – Linia 102 dziś

Tomasz Gieżyński

Jedna z legendarnych linii polskiej sieci kolejowej, czyli linia nr 102 Przemyśl Główny – Malhowice – granica państwa, wraca powoli do życia. Dawny tranzytowy szlak z Przemyśla do Zagórza, wiodący do 1993 roku przez radziecki, a później ukraiński Chyrów, po ponad 20 latach w niebycie doczekał się w końcu zainteresowania i powolnej reaktywacji.

 

KOLEJ W ŚWIECIE – Cztery pory roku na kolei Rhätische Bahn (cz.4 – zima)

Ryszard Rusak

Zima to najtrudniejszy okres na kolejach Rhätische Bahn pod względem utrzymania, jednak niepozbawiony uroku. Część szlaków położona jest na dużych wysokościach, gdzie śnieg pojawia się już w pod koniec listopada i zalega nawet do maja. Szczególnie te kręte odcinki, poprowadzone u podnóża górskich stoków są narażone często na lawiny. Dlatego też RhB dokłada wszelkich starań, aby w tym okresie pociągi kursowały bezpiecznie i w miarę punktualnie. Zima to też nowe wyzwania i nieco inna specyfika przewozów. Na zaśnieżonych stokach w pogodne dni pojawia się spora ilość miłośników białego szaleństwa. Narciarze chętnie podróżują czerwonymi pociągami do licznych stacji położonych przede wszystkim na linii Bernina. Najbardziej popularnymi ośrodkami są St. Moritz i regiony: Diavolezza, Piz Lagalb, Languard, Muottas Muragl, Corvatsch/Furtschellas, Corviglia/Marguns oferujące ponad 350 km tras narciarskich o różnych trudnościach, oraz wiele innych ciekawych atrakcji.

 

ZAPOMNIANE LINIE – Ruszów – Gozdnica

Michał Jerczyński

Normalnotorowa linia kolejowa z Ruszowa do Gozdnicy, długości 8,42 km (w osiach stacji) była drugą na Śląsku (po linii Jankowa Żagańska – Przewóz) inwestycją bawarskiej Spółki Akcyjnej Kolei Lokalnych, powiązanej z fabryką lokomotyw Krauss & Co. z Monachium. Była to kolej zbudowana według standardów linii drugorzędnych podlegających pruskiej ustawie o kolejach z 1838 roku. Jej celem było połączenie ośrodka przemysłu ceramicznego w Gozdnicy z europejską siecią kolejową. Została otwarta 1.12.1896 r., już po zawiązaniu miejscowej spółki-córki Kolej Łużycka S.A. z siedzibą w Lubsku (Lausitzer Eisenbahn AG). 1.01.1939 r. została upaństwowiona i jako taka po 1945 roku weszła w struktury PKP.

 

WĄSKIE TORY – Swierdłowska Dziecięca Kolej Żelazna

Tomasz Gieżyński

Jak w bardzo wielu miastach dawnego Związku Radzieckiego, tak i w Jekaterynburgu (do 1991 Swierdłowsku) funkcjonuje wąskotorowa kolejka dziecięca. Jest ona położona na terenie Centralnego Parku Kultury i Wypoczynku imienia Włodzimierza Majakowskiego i posiada klasyczną dla wąskotorówek w Rosji szerokość toru 750 mm. Na tle wielu siostrzanych przedsięwzięć wybija się jednak mocno ponad przeciętność: w ostatnich latach przeprowadzono z ogromnym rozmachem projekt budowy muzeum kolei wąskotorowych, dodatkowo inwestując w tabor i infrastrukturę.

 

WĄSKIE TORY – Kolej borowinowa we Franciszkowych Łaźniach

Tomasz Jankowski

Położone w północno-zachodnich Czechach Franciszkowe Łaźnie są znanym na świecie uzdrowiskiem działającym nieprzerwanie od 1793 roku. Nazwa miejscowości upamiętnia panującego pod koniec XVIII wieku habsburskiego cesarza Franciszka I. Miasto zbudowano na planie szachownicowym, wznosząc liczne budowle reprezentacyjne w stylu neoklasycznym. Franciszkowe Łaźnie słyną ze swoich źródeł wód mineralnych oraz zabiegów leczniczych z wykorzystaniem lokalnych złóż borowiny, która jest półpłynną odmianą torfu.

 

WĄSKIE TORY – Średzki Peiks znowu pod parą

Maciej Bulski

Dziewiątego września 2017 roku do prowadzenia planowych pociągów turystycznych na kolei wąskotorowej Środa Wlkp. – Zaniemyśl powrócił parowóz Px48- 1756. W krótkiej, aczkolwiek bogatej już w wiele sukcesów historii Towarzystwa Przyjaciół Kolejki Średzkiej Bana (operatora tej wąskotorówki) było to niezmiernie ważne wydarzenie.

 

MIEJSKIE TORY – Regres tramwajów na Ukrainie

Andrzej Soczówka, Ivan Rudakevych

Historia miejskiego transportu elektrycznego na obszarze współczesnej Ukrainy ma swój początek w 1892 roku, kiedy to w Kijowie została wybudowana pierwsza we Wschodniej Europie linia tramwaju elektrycznego. Wcześniej w kilku miastach funkcjonowały jedynie tramwaje konne i parowe. Kilka lat później uruchomiono systemy tramwaju elektrycznego we Lwowie (1894), Jekaterynosławie (późniejsze nazwy: Dniepropietrowsk, obecnie Dnipro – 1897), Czerniowcach (1897), Jelizawietgradzie (późniejsze nazwy: Zinojewsk, Kirowo, Kirowohrad, obecnie Kropywnycky – również 1897), Sewastopolu (1898), Krzemieńczuku i Żytomierzu (1899). Tabor na pierwsze linie tramwajowe pochodził przede wszystkim z Niemiec (AEG, Siemens, Herbrand, MAN), Belgii i Austrii. Wszystkie ww. systemy, z wyjątkiem Kijowa i Krzemieńczuka, miały rozstaw szyn 1000 mm.

 

ORYGINAŁ I MODEL – Tabor obcych kolei na polskich torach i jego modele

Wagony osobowe drugiej klasy z miejscami do leżenia typu I5 kolei SNCB / NMBS

Andrzej Etmanowicz

W cyklu Tabor obcych kolei na polskich torach i jego modele przedstawiamy pasażerskie

 

MAKIETA – HOBBY Poznań 2017

Ryszard Pyssa

Tegoroczny salon modelarstwa HOBBY, którego 14 edycja odbyła się 7-8 października br., zgodnie z założeniami organizatorów stanowił fragment cyklu imprez targowych pod nazwą Rodzinny weekend na targach. Najważniejsza impreza modelarska w kraju, która dotychczas gromadziła piękne makiety i ciekawe kolekcje modeli, w tym roku adresowana była w większym stopniu do młodszej publiczności.

 

MAKIETA – XVII Mistrzostwa Polski Modeli Kolejowych

Ryszard Pyssa

Podczas Salonu Modelarstwa Hobby w Poznaniu Polski Związek Modelarzy Kolejowych zorganizował i przeprowadził XVII Mistrzostwa Polski Modeli Kolejowych. Swoje prace, mozolnie tworzone przez cały rok, zaprezentowali modelarze z całego kraju.

 

FILATELISTYKA

Krystian Żurawski

Zlot wąskotorówek, Biblioteka na stacji, Dzień Maszynisty